جدیدترین اخبار سیاسی و فرهنگی و اجتماعی کشور چین

حسینی: قوانین دست و پا گیر سر راه «دیپلماسی اقتصادی» وجود دارد

0

خبرگزاری مهر: نظام جهانی امروز شاهد یکجانبه گرایی‌های آمریکا و به ویژه دولت ترامپ در عرصه سیاست خارجی افسار گسیخته آن کشور است و متاسفانه هزینه اتخاذ سیاست‌های غیرعقلانی، ماجراجویانه و خارج از عُرف این فرد را علاوه بر مردم آمریکا، کشور‌های دیگر جهان هم می‌پردازند.

در این شرایط، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به عنوان یکی از قدرت‌های تاثیرگذار و پر نفوذ منطقه ای، ویژگی‌های خاصی خودش را دارد و باید برنامه‌ای مشخص و تنظیم شده در جهت تامین حداکثر منافع ملی در نظام پیچیده و غیرقابل پیش بینی بین الملل، وجود داشته باشد. به منظور بررسی هر چه بهتر و بیشتر اصول کلان سیاست خارجی کشور و وضعیت امروز ایران در عرصه بین الملل به خصوص در موضوع آینده برجام به سراغ سید محمدعلی حسینی سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه رفتیم تا با پرسش و پاسخ‌هایی در این رابطه به گفتگو بپردازیم.

حسینی در ابتدای این گفتگو اظهارداشت: آن چیزی که در حوزه سیاست خارجی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد آن است که حتما یک تعامل سازنده با جهان را بر اساس عزت، حکمت و مصلحت دنبال می‌کند و متولی اصلی این امر هم طبعا وزارت امور خارجه است.

وی در خصوص دیپلماسی اقتصادی به عنوان یکی از اهداف و وظایف وزارت خارجه گفت: وقتی دیپلماسی اقتصادی مطرح می‌شود، این موضوع با تاکید بر اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است و البته بر اساس سند چشم انداز ۲۰ ساله که از اسناد بالادستی به حساب می‌آید و باید توجه داشته باشیم که در موضوع سیاست اقتصاد مقاومتی یکی از ارکان اصلی که روی آن تکیه می‌شود موضوع درون زا بودن اقتصاد است و آنجا که مربوط به برون گرا بودن می‌شود وزارت خارجه می‌تواند ورود پیدا کند.

معاون اسبق بین الملل وزارت امور خارجه افزود: به اعتقاد من متمرکز شدن معاونت دیپلماسی اقتصادی در وزارت امور خارجه امر مناسب و پسندیده‌ای بوده و از طرفی نیاز به هماهنگی هر چه بیشتر میان معاونت سیاسی و اقتصادی این وزارت خانه احساس می‌شود.

حسینی با اشاره به برخی از چالش‌های داخلی و بین المللی دستگاه دیپلماسی در پیشبرد سیاست‌های دیپلماسی اقتصادی بیان کرد: یکسری قوانین دست و پا گیر در داخل کشور داریم که این‌ها تاثیر منفی روی انگیزه کسانی که مایل هستند با ایران همکاری داشته و در کشور ما سرمایه گذاری کنند، دارد و همچنین باید اضافه کرد که از جمله چالش‌های پیش روی دیپلماسی اقتصادی فقدان ضمانت‌های لازم به طرف‌های خارجی، رانت خواری، ویژه خواری و فساد اقتصادی است که در داخل کشور شدیدا با آن مواجه هستیم است.

وی درباره فضاسازی‌های آمریکا و دیگر دشمنان ایران علیه ایران در قالب پروژه ایران هراسی و نقش سفرای ایران در مقابله با آن، تصریح کرد: با توجه به فضای سنگین تبلیغاتی در نظام بین الملل در راستای پروژه ایران هراسی و اقداماتی که آمریکا در خصوص تحریم‌های ایران و مانع تراشی بر سر راه ما در قبال همکاری با دیگران دارد، سفرای ما می‌توانند با رایزنی با شرکت‌ها و طرف‌های خارجی شرایط را جهت ایجاد همکاری بهتر و کاهش مشکلات طرف‌های خارجی همکار با ایران فراهم آورند.

سفیر اسبق ایران در ایتالیا در ادامه گفتگو خود با مهر با بیان اینکه ممکن است کسانی در کشور‌های مختلف جهان باشند که از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های ایران خبر نداشته باشد یا کسانی باشند که مطلع باشند، اما راه دسترسی به ایران و موسسات اقتصادی ایران را ندانند، گفت: در اینجا وظیفه سفارتخانه‌های ما این است که بتوانند به عنوان حلقه وصل دو طرف ایفای نقش کنند.

حسینی در خصوص یکی دیگر از محور‌های مورد اشاره رهبری در حوزه سیاست خارجی مبنی بر رعایت دیپلماسی ایدئولوژیک، گفت: به اعتقاد من سیاست خارجی ایران که مبتنی بر قانون اساسی است، با دیپلماسی ایدئولوژیک و سیاست خارجی انقلابی هیچ تفاوتی ندارد، یعنی همه این اصطلاحات یکی هستند، اما بر حسب ضرورت و ذهنیتی که برخی مطرح می‌کنند در شرایط مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.

وی در این خصوص افزود: دیپلماسی ایدئولوژیک اصولی دارد، از جمله حاکمیت عقل و منطق در تمامی تصمیمات اتخاذ شده در حوزه سیاست خارجی، پایبندی به تعهدات و اعتقادات مذهبی که هویت ما از آن سرچشمه گرفته و عزت فردی، اجتماعی و منزلت ما وابسته به آن است.

سخنگوی اسبق وزارت امور خارجه با بیان اینکه ما از اساس مخالف سلطه گری و سلطه پذیری هستیم بیان کرد: از طرف دیگر، ما به دنبال هر نوع همکاری هدفمند، معقول و متوازن هم با شرق و هم با غرب جهان هستیم و هیچ مانعی جز دو سه مورد استثنا نداریم و این به منزله رعایت دیپلماسی متوازن است.

حسینی در ادامه گفتگو با مهر با اشاره به اهمیت و برخی مصادیق دیپلماسی عمومی در جهان امروز، تاکید کرد: یکی از مصادیق کاربرد دیپلماسی عمومی مقابله با چالش‌ها و مشکلاتی است که شما در فضای بین المللی با آن مواجه هستید به طور مثال امروز ما با مسائلی، چون ایران هراسی، شیعه هراسی و انحراف و تضعیف ارزش‌ها و باور‌های ملی و مذهبی خود توسط دشمنان مواجه هستیم.

وی در پایان به موضوع برجام هم اشاره‌ای کرد و وضعیت ایران با دیگر اعضای باقی مانده در توافق به خصوص با اروپایی‌ها را اینگونه توصیف کرد: آنچه که جمهوری اسلامی به طرف‌های دیگر برجام مطرح کرده هم شدنی است و هم منطقی، البته مهمتر از همه اینکه خواسته‌های ما در چارچوب برجام مطرح شده و نه چیزی فراتر از آن.

سفیر اسبق ایران در ایتالیا در خاتمه این گفتگو بیان کرد: به اعتقاد من اروپایی‌ها به اندازه کافی هوشمند و خلاق هستند که بتوانند راهکار‌های مناسب جهت خروج از وضعیت فعلی را پیدا کنند و پاسخگوی درخواست‌های به حق و منطقی ایران باشند، به تعبیری دیگر راه نجات برجام برای اروپایی‌ها بسته نیست.

متن کامل گفتگو با سید محمد علی حسینی را در زیر می‌خوانید:

* با توجه به اهمیت دیپلماسی اقتصادی به عنوان یکی از دو ابر اولویت وزارت امور خارجه، به نظر شما محدودیت‌های پیش روی دستگاه دیپلماسی جهت اجرای «دیپلماسی اقتصادی» چیست؟

در این خصوص چند نکته را اشاره می‌کنم، یکی اینکه وقتی دیپلماسی اقتصادی مطرح می‌شود، این موضوع با تاکید بر اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی است و البته بر اساس سند چشم انداز ۲۰ ساله که از اسناد بالادستی به حساب می‌آید و شامل چهار برنامه پنج ساله توسعه است، ویژگی‌هایی را برای جامعه ایرانی مشخص کرده که پیشرفت در حوزه‌های مختلف اقتصادی و رسیدن به جایگاه ممتازی در منطقه از جمله اهداف آن است.

آن چیزی که در حوزه سیاست خارجی بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد آن است که حتما یک تعامل سازنده با جهان را بر اساس عزت، حکمت و مصلحت دنبال می‌کند و متولی اصلی این امر هم طبعا وزارت امور خارجه است، یکی دیگر از موضوعاتی که بحث سیاست خارجی را مورد توجه قرار می‌دهد ارتقا جایگاه جهانی کشور در حوزه اقتصادی است.

در موضوع سیاست اقتصاد مقاومتی یکی از ارکان اصلی که روی آن تکیه می‌شود موضوع درون زا بودن اقتصاد است و آنجا که مربوط به برون گرا بودن می‌شود وزارت خارجه می‌تواند ورود پیدا کند

موضوعاتی از قبیل: جذب سرمایه گذاری، افزایش تولید، صادرات، اقداماتی در حوزه دانش بنیان و دیگر موارد همگی در فرآیندی که طی می‌شود توسعه و پیشرفت اقتصادی و رفاه عمومی را به دنبال خواهد داشت و همچنین استفاده از ظرفیت سازمان‌های بین المللی هم از جمله محور‌های عمده‌ای است که دستگاه سیاست خارجی با آن درگیر است.

نسبت به مجموعه اهداف اقتصاد مقاومتی که در سند چشم انداز مطرح می‌شود، وزارت امور خارجه در حقیقت دو نقش محوری بر عهده دارد که یکی زمینه سازی و رایزنی برای معرفی و شناساندن ظرفیت‌های کشور به طرف‌های خارجی است که در حقیقت وزارت خارجه با استفاده از ظرفیت‌های خوبی که در خارج از کشور دارد می‌تواند این موضوع را پیگیری و اجرایی کند تا زمینه برای فعالیت‌های اقتصادی نهاد‌های مرتبط اقتصادی داخل با خارج از کشور فراهم شود.

نقش دومی که وزارت خارجه می‌تواند در این زمینه ایفا کند، نقش هماهنگ کننده و پیش برنده میان نهاد‌های داخلی و متولیان خارجی است. آنچه مورد تاکید است اینکه بعضا برخی از مسئولین و یا برخی محافل رسانه‌ای چه در بخش دولتی و چه در بخش خصوصی صحبت‌هایی را مطرح می‌کنند گویی ورود وزارت خارجه به موضوع اقتصاد با توجه به اجرای دیپلماسی اقتصادی به معنای این است که این وزارتخانه قرار است همه مشکلات اقتصادی کشور را به خصوص در شرایط اخیری که در آن قرار داریم حل و فصل کند.

توجه داشته باشیم که در موضوع سیاست اقتصاد مقاومتی یکی از ارکان اصلی که روی آن تکیه می‌شود موضوع درون زا بودن اقتصاد است و آنجا که مربوط به برون گرا بودن می‌شود وزارت خارجه می‌تواند ورود پیدا کند، اما تکیه اصلی در اقتصاد مقاومتی بر رکن درون زا بودن است که این جزو وظایف ذاتی نهاد‌ها و سازمان‌های داخلی است که آن‌ها باید پیگیر این مساله باشند.

سفارتخانه‌ها در زمینه دیپلماسی اقتصادی می‌توانند برنامه‌های مشخصی را از جمله برگزاری سمینار‌های مختلف با حضور تجار، سرمایه گذاران، اصحاب صنعت و تجارت و اشخاص تاثیرگذار در حوزه اقتصادی داشته باشند
وزارت خارجه قرار نیست در موضوعاتی دخالت کند که ذاتا نه جزو وظیفه او است و نه توانایی انجام آن را دارد چرا که ورود وزارت خارجه به هر یک از موضوعات اقتصادی کشور به منزله دخالت این وزارتخانه در امور دیگر سازمان‌ها و متولیان داخل کشور به حساب می‌آید لذا در اینجا موضوع دیپلماسی اقتصادی شکل می‌گیرد به این معنا که ما بتوانیم از ظرفیت‌های دستگاه دیپلماسی کشور بهترین استفاده را در جهت تامین منافع اقتصادی داشته باشیم.

یکی از ظرفیت‌هایی که وزارت خارجه از آن برخوردار است و می‌تواند از آن استفاده کند نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور هستند که می‌توانند ظرفیت‌ها و امکانات کشور را به طرف‌های خارجی معرفی کنند که این اقدام می‌تواند با هماهنگی سایر دستگاه‌های ذیربط هم انجام شود و در راستای آن سفارتخانه‌ها برنامه‌های مشخصی را از جمله برگزاری سمینار‌های مختلف با حضور تجار، سرمایه گذاران، اصحاب صنعت و تجارت و اشخاص تاثیرگذار در حوزه اقتصادی داشته باشند؛ بنابراین یکی از مهمترین وظایف سفارتخانه‌های ما انجام همین کار است که با معرفی ظرفیت‌های ایران فرصت‌های زیادی را در حوزه اقتصادی برای کشور فراهم آورند.

* به موضوع سفارتخانه‌ها اشاره کردید، اخیرا سمینار سفرا برگزار شد و روسای نمایندگی‌های خارج از کشور ما با مقامات عالی رتبه کشور دیدار‌ها مختلفی را داشتند، به نظر شما این سمینار توانسته است در جهت پیشبرد دیپلماسی اقتصادی موثر باشد؟

سمینار‌های سفرا معمولا به صورت سالانه یا هر دو سال یک بار برگزار می‌شود که فرصت خوبی است جهت گردهمایی سفرا که هم در میان خودشان یک تبادل نظری باشد و هم اینکه با توجه به برنامه‌های در نظر گرفته شده در این سمینار‌ها آخرین تحولات منطقه‌ای و بین المللی مورد بررسی سفرای ما قرار می‌گیرد و به همین ترتیب مسائل روز مورد بحث واقع می‌شود و هر یک از سفرا می‌تواند به ارائه دیدگاه و تحلیل خود در خصوص آن موضوع بپردازد.

در بحث برگزاری سمینار سفرا حائز اهمیت است ارتباط بخش خصوصی با شخص سفیر است که می‌تواند منجر به همکاری‌های بهتر و بیشتر بخش خصوصی با نمایندگی‌های ما در خارج از کشور و سپس شرکت‌ها و موسسات اقتصادی در خارج از کشور شود
دیداری که سفرا در این سمینار با رهبری معظم انقلاب دارند و رهنمود‌هایی که از ایشان دریافت می‌کنند و از طرفی در دیدار‌های خود با شخص رئیس جمهور، سران قوا و دیگر مسئولین نظام دارند فرصتی را در اختیار سفرا قرار می‌دهد که سالی یک مرتبه و یا هر دو سال یک بار از نزدیک به بیان مشکلات و بررسی شرایط موجود و آینده بپردازند و بدون واسطه از مسئولین و مقامات کشور مشکلات و راهکار‌های برون رفت از آن را بشنوند.

یکی از آن نکته‌هایی که در بحث برگزاری سمینار سفرا حائز اهمیت است ارتباط بخش خصوصی با شخص سفیر است که می‌تواند منجر به همکاری‌های بهتر و بیشتر بخش خصوصی با نمایندگی‌های ما در خارج از کشور و سپس شرکت‌ها و موسسات اقتصادی در خارج از کشور شود.

* در این چارچوب وظیفه سفرا و سفارتخانه‌های ما چیست؟

ممکن است کسانی در کشور‌های مختلف جهان باشند که از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های ایران خبر نداشته باشد و یا کسانی باشند که مطلع باشند، اما راه دسترسی به ایران و موسسات اقتصادی ایران را ندانند که در اینجا وظیفه سفارتخانه‌های ما است که بتوانند به عنوان حلقه وصل دو طرف ایفای نقش کرده و از طرفی هستند شرکت‌ها و کسانی که با ایران سال هاست همکاری می‌کنند، اما بنا به شرایط دچار برخی مشکلات شده اند که در اینجا هم سفارتخانه‌ها وظیفه دارند پیگیر حل و فصل مشکلات آن‌ها باشند.

نقش ایرانیان خارج از کشور را هم باید در نظر گرفت و نقش و سهم آن‌ها را در بهبود وضعیت اقتصاد کشور موثر است
با توجه به فضای سنگین تبلیغاتی در نظام بین الملل در راستای پروژه ایران هراسی و اقداماتی که آمریکا در خصوص تحریم‌های ایران و مانع تراشی بر سر راه ما در قبال همکاری با دیگران دارد، سفرای ما می‌توانند با رایزنی با شرکت‌ها و طرف‌های خارجی شرایط را جهت ایجاد همکاری بهتر و کاهش مشکلات طرف‌های خارجی همکار با ایران فراهم آورند؛ بنابراین در هر سه مرحله‌ای که بیان شد سفرای ما می‌توانند نقش تعیین کننده‌ای داشته باشند.

بیش از هر عاملی ارتباط نزدیک سفرای ما با طرف‌های خارجی همکار با ایران شامل تجار، سرمایه گذاران، کارآفرینان و کلیه کسانی که می‌توانند در کشور‌های مختلف دنیا با ایران همکاری داشته باشند، در راستای افزایش تعاملات اقتصادی ما با دیگر کشور‌ها موثر است.

در کنار این موضوع نقش ایرانیان خارج از کشور را هم باید در نظر گرفت و نقش و سهم آن‌ها را در بهبود وضعیت اقتصاد کشور لحاظ کرد و شرایطی را فراهم آورد که آن‌ها بتوانند در حل بسیاری از گره‌هایی که وجود دارد چه به لحاظ فکری و چه به لحاظ عملیاتی به کشور کمک کنند.

* به نظر شما تغییر ساختار در وزارت خارجه و تاسیس «معاونت دیپلماسی اقتصادی» تا چه اندازه می‌تواند در راستای پیشبرد اهداف اقتصادی کشور موثر باشد؟

اینکه وزارت خارجه در حوزه اقتصاد فعال باشد قطعا یک ضرورت است و اینکه معاونتی در آن وزارتخانه در قالب اقتصادی شکل بگیرد این می‌تواند سلایق و نظرات مختلف، موافق و مخالف افراد را در پی داشته باشد.

وقتی شما بخواهید مجموعه فعالیت‌های اقتصادی وزارت خارجه را در کلیه دستگاه‌های داخل آن وزارتخانه، ادارات کل و سایر نمایندگی‌های ایران در خارج از کشور کنترل و نظارت کنید قطعا نیازمند یک معاونت هستید که بتواند کلیه امور را در این حوزه مدیریت کند.

بدون وجود یک معاونت که به طور تخصصی بخواهد امور اقتصادی را در وزارت خارجه مدیریت کند، کسی احساس وظیفه نمی‌کند، به این تعبیر که تقسیم وظایف در ادارات کل و دستگاه‌های مرتبط با وزارت خارجه به خوبی صورت نمی‌گیرد و موازی کاری‌هایی را خواهیم داشت.

برخی بر این باور هستند که اداره امور اقتصادی وزارت خارجه هم می‌توانست زیر مجموعه معاونت سیاسی و اداره کل‌های آن انجام شود، اما این ساختاری که امروز در این وزارتخانه شکل گرفته و معاونتی که ایجاد شده می‌تواند به اعتقاد من امور اقتصادی دستگاه دیپلماسی را سازماندهی کند؛ بنابراین به اعتقاد من متمرکز شدن این معاونت در دستگاه دیپلماسی امر مناسب و پسندیده‌ای بوده و از طرفی نیاز به هماهنگی هر چه بیشتر میان معاونت سیاسی و اقتصادی وزارت خارجه احساس می‌شود به این دلیل که، هر اندازه این دو معاونت با یکدیگر همکاری و نزدیکی بیشتری داشته باشند احتمال موفقیت هم بیشتر می‌شود.

*به نظر شما معاونت اقتصادی وزارت خارجه توانسته کارنامه قابل قبولی داشته باشد؟

آقای انصاری یکی از سفرای باتجربه ما هستند که در روسیه، انگلیس و هند خدمات مناسب و شایسته‌ای داشتند و در حوزه سیاسی و اقتصادی ایشان از جمله سفرای موفق کشور به حساب می‌آیند، بنابراین یکی از بهترین انتخاب‌ها برای این سمت هستند. من معتقدم اگر سطح همکاری‌های داخلی با معاونت اقتصادی وزارت خارجه افزایش پیدا کند قطعا می‌توان نتایج بهتری را در این خصوص شاهد بود، اما به موازات این موضوع باید توجه کرد که سطح توقعات از اقدامات اقتصادی وزارت خارجه فراتر از آنچه در توان دستگاه دیپلماسی است، نباشد.

* با توجه به شرایط داخلی و خارجی کشور، «چالش‌های دیپلماسی اقتصادی» را شامل چه مواردی می‌بینید؟

یکسری قوانین دست و پا گیر در داخل کشور داریم که این‌ها تاثیر منفی روی انگیزه کسانی که مایل هستند با ایران همکاری داشته و در کشور ما سرمایه گذاری کنند، دارد. مخصوصا زمانی که آن‌ها وارد کشور شوند و احساس کنند قوانین اجازه نمی‌دهد آن‌ها به راحتی به فعالیت اقتصادی خود بپردازند.

فقدان ضمانت‌های لازم به طرف‌های خارجی یکی دیگر از چالش‌های پیش روی دیپلماسی اقتصادی است
فقدان ضمانت‌های لازم به طرف‌های خارجی یکی دیگر از چالش‌های پیش روی دیپلماسی اقتصادی است البته اخیرا ضمانت‌های خوبی به تجار و سرمایه گذاران خارجی در خصوص اصل و سود سرمایه آن‌ها داده می‌شود، منتهی این نیز باید به نحوی باشد که طرف خارجی روان بودن اجرای این قوانین را کاملا احساس کند که اگر این اتفاق بیفتد سفرای ما هم با دست بازتری می‌توانند از مشوق‌های بهتر جهت ایجاد انگیزه برای سرمایه گذاران خارجی استفاده کنند.

یکی دیگر از چالش‌های دیپلماسی اقتصادی موضوع رانت خواری، ویژه خواری و فساد اقتصادی است که در داخل کشور هم شدیدا با آن مواجه هستیم. همچنین در حوزه بین الملل هم مجموعه تلاش‌هایی که دشمنان ما از جمله صهیونیست‌ها و آمریکایی‌ها در کنار ایادی منطقه خود علیه ایران به کار گرفته اند و به دنبال تقویت ایران هراسی در منطقه و جهان هستند و این کار را با تشدید تحریم ها، فشار‌ها و جریمه‌های سنگینی که نسبت به شرکت‌های خارجی که با ایران همکاری می‌کنند انجام می‌دهند، همگی می‌تواند به عنوان چالش‌هایی برای پیشبرد سیاست دیپلماسی اقتصادی ما به حساب آید.

به نظر من آن قسمت از چالش‌ها و مشکلاتی که می‌توانیم در داخل کشور کنترل کنیم را باید حل کنیم، به این معنا که تاثیرگذاری بر آن‌ها دست خودمان است، در نتیجه می‌تواند ما را با چالش‌ها و شرایط دشوار کمتری مواجه سازد و در نهایت مسائل و مشکلات بین المللی باقی می‌ماند که آن نیز راهکار‌ها و متولیان خاص خود را دارد.

* تاکید مجدد رهبر انقلاب انقلاب در خصوص رعایت «دیپلماسی متوازن» خطاب به سفرا و مسئولین دستگاه سیاست خارجی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

دیپلماسی متوازن به این معناست که ما می‌خواهیم با تمام نقاط جهان ارتباط داشته باشیم و البته مشابه این رهنمود را رهبری در چند دوره قبل هم مورد تأکید قرار داده بودند که این به معنای آن است که ما باید سرمایه دیپلماسی و سیاست خارجی خود را در همه جای دنیا متوازن تقسیم کنیم.

وزارت خارجه در تلاش است که برای مناطق مختلف جهان طراحی‌های خاصی را داشته باشد و این موضوع هم بر اساس این نکته است که ظرفیت‌ها و امکانات موجود در جهان در یک نقطه متمرکز نشده است.

در قاره‌های مختلف در مناطق مختلف جهان ما شاهد ظرفیت ها، امکانات و توانمندی‌های خاص آن مناطق هستیم که با برخورداری از برنامه و نقشه راهی صحیح می‌توان از تمام آن ظرفیت‌ها در راستای تأمین منافع ملی بهره برد و عدم رعایت این اصل که در قالب دیپلماسی متوازن قرار می‌گیرد کاری غیر عقلانی است و هیچ فرد عاقلی چنین چیزی را نمی‌پسندد.

گاهی اوقات برای برخی از دوستان از ظرفیت‌ها و توانمندی‌هایی که در آفریقا وجود دارد مثال می‌زنم، شما ببینید چه تصویری را از آفریقا به ما نشان می‌دهند، تصویری سراسر از مشکلات مردم، فقر، بیماری و زندگی سیاهی که مردم افریقا از آن برخوردارند و این‌ها باعث می‌شود که انگیزه‌ها نه تنها کاهش پیدا کند بلکه کور می‌شود.

ما خواهان تعامل سازنده و مناسب با همه کشور‌ها به جز رژیم صهیونیستی که از اساس مشروعیت آن را قبول نداریم و آمریکا که بنا به سیاست‌های خصمانه خود طی ۴۰ سال اخیر نسبت به ما داشته، هستیم.
اما زمانی که شما به آفریقا می‌روید می‌بینید که شرکت‌های بزرگ اقتصادی که در آنجا حضور دارند با یکدیگر رقابت سنگینی هم دارند، کشور‌های مطرح اقتصادی، چون چین، فرانسه، آمریکا و سایر کشور‌های اروپایی حاضر در اتحادیه اروپا، همچنین برخی کشور‌های عربی و آسیایی و این نشان دهنده اهمیت آفریقا برای این کشور‌ها است.

از طرفی سفارت خانه‌های بزرگ و پر امکاناتی که برخی از این کشور‌ها در آفریقا ساخته اند علیرغم فضا و شرایط سختی که در آفریقا وجود دارد، همه و همه به دلیل سرشار بودن و پایان ناپذیر بودن امکانات و ظرفیت‌های افریقاست؛ بنابراین ما باید تقویت روابط خود را با حوزه‌های مختلف جهان تنظیم کنیم چرا که خواهان تعامل سازنده و مناسب با همه کشور‌ها به جز رژیم صهیونیستی که از اساس مشروعیت آن را قبول نداریم و آمریکا که بنا به سیاست‌های خصمانه خود طی ۴۰ سال اخیر نسبت به ما داشته، هستیم.

ما هیچ محدودیتی در ارتباط با هیچ کشور اروپایی نداریم، برخی بنا به تحلیل اشتباهی که از شعار «نه شرقی، نه غربی» دارند این موضوع را مرتبط با نزدیکی ما به اروپا می‌بینند و برای همین آن را نهی می‌کنند در حالی که این شعار به این دلیل مطرح شد که ما از اساس مخالف سلطه گری و سلطه پذیری هستیم، اما به دنبال هر نوع همکاری هدفمند، معقول و متوازن هم با شرق و هم با غرب جهان هستیم و هیچ مانعی جز دو سه مورد استثنا نداریم.

مقام معظم رهبری بار‌ها دیپلماسی متوازن و بهره مندی از توانمندی‌ها و ظرفیت‌های تمام نقاط جهان را مورد تأکید قرار دادند و برای همین ما باید با تلاشی مضاعف در این راستا حرکت کنیم تا بتوانیم مشکلاتی را که احتمالا در مسیر ارتباط و تعامل ما با برخی کشور‌ها ایجاد شده را برطرف و با همه مناطق جهان به خصوص در شرایطی که در آن قرار داریم، ارتباط مفید و سازنده داشته باشیم.

* با توجه به مواردی که گفتید، «دیپلماسی ایدئولوژیک» چه جایگاهی دارد و چه باید کرد؟

این اولین بار بود که مقام معظم رهبری از این اصطلاح استفاده کردند، ایشان در بیانات پیشین خود در خصوص این حوزه، موضوعاتی از قبیل: سیاست خارجی انقلابی را مطرح می‌کردند و شاید الان بر حسب ضرورت و ذهنیت ایجاد شده مبنی بر اینکه اگر می‌خواهیم در حوزه دیپلماسی و سیاست خارجی موفق باشیم، باید ایدئولوژی را از اهداف سیاست خارجی جدا کنیم و یا این ذهنیت که اهداف آرمانی را از اهداف دیپلماسی خود جدا نگهداریم تا موفقیت بیشتری حاصل شود ایشان به این مقوله اشاره کردند.

جمع بین آرمانگرایی و واقع بین گرایی می‌تواند ما را در دفاع از آرمان ها، اهداف و منافع کشور و نظام در محافل بین المللی کمک کند
به اعتقاد من سیاست خارجی ایران که مبتنی بر قانون اساسی است، با دیپلماسی ایدئولوژیک و سیاست خارجی انقلابی هیچ تفاوتی ندارد، یعنی همه این اصطلاحات یکی هستند، اما بر حسب ضرورت و ذهنیتی که برخی مطرح می‌کنند در شرایط مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند.

دیپلماسی ایدئولوژیک اصولی دارد، از جمله حاکمیت عقل و منطق در تمامی تصمیمات اتخاذ شده در حوزه سیاست خارجی، پایبندی به تعهدات و اعتقادات مذهبی که هویت ما از آن سرچشمه گرفته و عزت فردی، اجتماعی و منزلت ما وابسته به آن است.

همچنین از دیگر اصول این دیپلماسی شجاعت و قاطعیت در برابر تهدیداتی است که پیش روی داریم. به این معنا که هم بتوانیم با صلابت و قاطعیت از مواضع خود دفاع کنیم و هم دیدگاه‌هایی را که به حق می‌دانیم بتوانیم با شجاعت در محافل بین المللی تبیین کنیم.

ویژگی دیگر، آرمان گرایی همراه با واقع نگری است، آرمان گرایی در حقیقت چشم انداز و قله‌های بلند را به شما نشان می‌دهد و جهت گیری را در سیاست خارجی مشخص می‌کند و واقع نگری هم به شما این امکان را می‌دهد که واقعیات موجود را به خوبی رصد کرده و با محاسبه آن واقعیات، شما بتوانید اهداف و منافع خود را دنبال کنید.

یکی از مهمترین پشتوانه‌های سیاست خارجی و دیپلماسی ما همین آرمان‌هایی است که به ما شجاعت می‌دهد، ایجاد چالش و انگیزه می‌کند و جمع بین آرمانگرایی و واقع بین گرایی می‌تواند ما را در دفاع از آرمان ها، اهداف و منافع کشور و نظام در محافل بین المللی کمک کند.

یکی دیگر از ویژگی‌های این دیپلماسی، مخالفت ما با نظام سلطه است چرا که ما با کسی در جهان تعارف نداریم و این جزء هویت سیاست خارجی انقلابی ما است که در اصول قانون اساسی هم به صراحت مخالفت ما با سلطه گرایی و سلطه پذیری قید شده، ما به هیچ قدرت سلطه گری در جهان متعهد نیستیم بلکه به استقلال سیاسی خود پای بند هستیم.

اصولی که گفته شد هیچ مغایرتی با اصول قانون اساسی در خصوص سیاست خارجی ما ندارد که هیچ بلکه به عنوان پشتوانه‌ای جهت اجرای صحیح سیاست خارجی در راستای تأمین منافع ملی به حساب می‌آید.

* مصادیق «دیپلماسی عمومی» چیست و سفرای ایران در کشور‌ها چگونه باید نقش خود را در این زمینه ایفا کنند؟

در دنیای امروز کمتر کشوری است که به اهمیت دیپلماسی عمومی پی نبرده باشد و حتی کشور‌های ضعیف هم به دنبال این هستند که در کنار دیپلماسی رسمی و کلاسیک از این روش استفاده کنند و ارزش‌های خود را به جهان ثابت کرده و تصویر مناسبی را از خود به نمایش بگذارند تا از این طریق بتوانند جاذبه‌های خود را در سطح منطقه‌ای و بین المللی افزایش دهند.

کشور‌هایی که خودشان را در جهان قدرتمند می‌دانند طبعا به موضوع دیپلماسی عمومی توجه ویژه‌ای دارند و با استفاده از امکانات و بودجه‌های هنگفتی که صرف این موضوع می‌کنند در مسیر تأمین منافع خود از طرق مختلف تعریف شده در این نوع دیپلماسی بهره می‌برند. در واقع این‌ها با وجود برخورداری از قدرت اطلاعاتی، نظامی، سیاسی و اقتصادی بالایی که دارند، خودشان را بی نیاز از دیپلماسی عمومی نمی‌دانند.

در این نوع دیپلماسی نیز، قدرت‌های بزرگ هیچ منطقه‌ای از جهان را از قلم نمی‌اندازند و همانطور که در ارتباطات رسمی خود با همه نقاط جهان تعامل دارند بخش دیپلماسی خود را که در وزارت خارجه‌های آن‌ها متمرکز است در سراسر جهان درگیر کرده اند و در پی صدور ارزش‌های خود و در صورت امکان حاکم کردن ارزش هایشان بر دیگر کشور‌ها و ملت‌ها هستند؛ بنابراین هیچ کشوری اهمیت دیپلماسی عمومی را نادیده نمی‌گیرد، این نوع دیپلماسی برگرفته از قدرت نرم و قدرت معنایی است و اقناع افکار عمومی را دنبال می‌کند و شاید ابزار و روش‌های آن با نوع رسمی و کلاسیک متفاوت باشد.

رعایت این نوع دیپلماسی برای جمهوری اسلامی ایران که برخوردار از تاریخ، سنت و فرهنگ غنی فارسی است و ادبا، شعرا و اندیشمندان به نامی را در تاریخ و فرهنگ خود می‌بیند، می‌تواند مناسب و راهگشا باشد، چرا که به واقع ما از ابزار‌ها و سرمایه اصلی دیپلماسی عمومی برخوردار هستیم.

اینکه چرا برخی از مسئولان پی به اهمیت رعایت دیپلماسی عمومی نبرده اند موضوع دیگری است که جای بحث مفصلی دارد، شاید در کشور کسانی هستند که تلاش‌هایی را در حوزه دیپلماسی اقتصادی انجام می‌دهند، اما این تلاش‌ها پراکنده است و بیشتر شبیه اقدامات جزیره‌ای است و مرکزیتی ندارد، اما همان طور که گفتم این مسئله در همه جای جهان در وزارت خارجه‌های کشور‌های مختلف متمرکز شده، چرا که مخاطب شما در این موضوع کسانی هستند که در خارج از کشور زندگی می‌کنند و به همین دلیل دستگاه دیپلماسی مناسب‌ترین متولی برای این امر به حساب می‌آید.

همان طور که بیان شد ایران دارای ابزار‌ها و شرایط لازم جهت پیشبرد هر چه بهتر دیپلماسی عمومی در سراسر جهان است که این مسئله می‌تواند با تزریق بودجه مناسب و کافی برای انجام دیپلماسی عمومی نتیجه لازم را برای ما حاصل کند.

یکی از مصادیق کاربرد دیپلماسی عمومی مقابله با چالش‌ها و مشکلاتی است که شما در فضای بین المللی با آن مواجه هستید. به طور مثال امروز ما با مسائلی، چون ایران هراسی، شیعه هراسی و انحراف و تضعیف ارزش‌ها و باور‌های ملی و مذهبی خود توسط دشمنان مواجه هستیم که می‌توانیم با استفاده از روش‌های تعریف شده در دیپلماسی عمومی، در راستای مقابله با فضاسازی‌های انجام شده علیه ایران اقدام کنیم.

دیپلماسی عمومی می‌تواند به مقابله با فضاسازی‌های انجام شده علیه ایران، با رویکرد‌های ایران هراسی و شیعه هراسی مقابله کند
یکی از اهداف دیپلماسی عمومی، ارائه تصویر مناسب از خود به جهان است، ما نمی‌گوییم که تصویری غیر واقعی و مطلوب ارائه کنیم، بلکه صحبت ما این است که واقعیت مطلوب ایران را به جهانیان نشان دهیم، ایرانی که پشتوانه تاریخ، ادبیات، فرهنگ و برخوردار از جاذبه‌های دیدنی بسیاری است که این‌ها همه می‌تواند جاذبه‌هایی را برای خارج نشینان و کسانی که به نحوی می‌خواهند با ایران آشنا شوند، دارد.

یکی دیگر از کار‌هایی که ما می‌توانیم در این حوزه انجام دهیم، بهره مندی از ظرفیت گسترده‌ای است که در حوزه‌های حقوق بشر، آزادی‌های اجتماعی، حقوق زنان و کودکان از آن برخورداریم و البته به همین دلایل دشمنان تلاش‌های وسیعی را در جهت تخریب چهره ایران در سطح بین المللی انجام داده اند که اگر ما فرصت انتشار ارزش‌های خود را در حوزه‌های یاد شده داشته باشیم می‌تواند منجر به ارائه تصویری مطلوب از ایران شود.

اگر دیپلماسی عمومی به نحو مطلوب اجرا شود، تاثیرات مثبتی دارد از جمله آنکه می‌تواند به عنوان پشتوانه‌ای برای دیپلماسی رسمی هر کشوری به حساب آید، چرا که هم توان مقابله با تهدیدات را دارد و هم می‌تواند زمینه ساز فرصت‌های جدیدی شود.

در دیپلماسی عمومی ما انواع مختلفی از روش‌های دیپلماسی شامل استفاده از حوزه‌های ورزش، هنر، فرهنگ، اقتصاد، تاریخ و حتی علمی و دانشگاهی داریم و به نظر من در جهت دستیابی به اهداف دیپلماسی رسمی، متولی دیپلماسی عمومی باید تمام این حوزه‌ها را مدنظر قرار دهد و ارزش‌های کشور را در حوزه‌های مختلف از این طریق به دیگر کشور‌ها صادر کند.

ما اگر بتوانیم در مجموعه‌ای از اقدامات و تلاش‌های خود در حوزه دیپلماسی عمومی موفقیت‌ها و پیشرفت‌های به دست آمده در زمینه‌های مختلف را به درستی به جهان نشان دهیم، قطعا خواهیم توانست در برابر هر گونه فضاسازی و تخریب چهره و جایگاه کشور در منطقه و جهان واکنش مناسب نشان دهیم به این معنا که هم منافع ملی ما تامین می‌شود، هم منجر به افزایش قدرت و نفوذ معنوی ما در کشور‌های مختلف خواهد شد و در نهایت اینکه نقش ما را در تحولات و معادلات بین المللی ارتقا می‌دهد.

* نظرتان در خصوص آینده برجام و روابط میان ایران با اعضای باقیمانده در آن توافق با توجه به شرایط ایجاد شده خروج آمریکا از این توافق و ارائه بسته پیشنهادی از سوی اروپا به ایران چیست؟

آنچه که جمهوری اسلامی به طرف‌های دیگر برجام مطرح کرده هم شدنی است و هم منطقی، البته مهمتر از همه اینکه خواسته‌های ما در چارچوب برجام مطرح شده و نه چیزی فراتر از آن.

زمانی که آمریکا از برجام خارج شد، طبیعتا اروپایی‌ها باید با تلاشی مضاعف کاری کنند که خلاء ناشی از خروج آمریکا از برجام احساس نشود و منافع ایران در این قالب تامین شود. ایران در چارچوب برجام علیرغم بدعهدی‌ها و نقض عهد‌های بسیار آمریکا به کلیه تعهداتش پایبند بوده و آژانس بین المللی انرژی اتمی هم ۱۱ مرتبه در گزارش‌های خود تعهد ایران به برجام را تایید کرده است.

اروپایی‌ها به اندازه کافی هوشمند و خلاق هستند که بتوانند راهکار‌های مناسب جهت خروج از وضعیت فعلی را پیدا کنند و پاسخگوی درخواست‌های به حق و منطقی ایران باشند، به تعبیری دیگر راه نجات برجام برای اروپایی‌ها بسته نیست
تضمین‌هایی که ما از اروپایی‌ها خواستیم و مورد تاکید رهبری هم واقع شده به همین دلیل است که مشخص نیست تا چه حد وعده‌های شفاهی آن‌ها عملیاتی شود و زمینه اجرایی شدن داشته باشد، اروپایی‌ها در این زمینه تلاش‌هایی را کرده اند و با توجه به اینکه چندان زمانی هم باقی نمانده و شاید فراتر از زمان مشخص هم هستیم و با توجه به اینکه اروپایی‌ها برجام را به عنوان یک دستاورد موفقیت آمیز در عرصه دیپلماسی خود قلمداد می‌کنند، حتما باید تلاش مضاعفی را در راستای تامین خواسته‌ها و منافع ایران در قالب برجام انجام دهند.

اگر اروپایی‌ها موفق به ارائه تضمین‌های لازم به ایران شوند و وعده‌های خود را عملیاتی کنند، برجام باقی خواهد ماند، کما اینکه در دستور رهبر معظم انقلاب به سازمان انرژی اتمی ایشان فرمودند: در قالب برجام به این دستورات عمل کنید که این نشان از آن دارد که ایران علیرغم تمام نقض عهد‌های طرف مقابل، در عالی‌ترین سطح خود هنوز به دنبال این است که اگر حسن نیتی از اروپایی‌ها ببیند، برجام به مسیر خود ادامه دهد.

طبیعی است که ما یکسری خواسته‌های اساسی از اروپایی‌ها داشته باشیم که شامل موضوع نفت، فروش محصولات نفتی ما، مسائل بانکی، مالی و پولی و همچنین پیدا کردن راهکار و مکانسیم مناسب برای تامین منافع ایران در این حوزه‌ها می‌شود که با توجه به خروج آمریکا از برجام و اقدامات تخریبی آن کشور علیه ما، این موضوع باید از طرف اروپایی‌ها با جدیت بیشتری دنبال شود.

به اعتقاد من اروپایی‌ها به اندازه کافی هوشمند و خلاق هستند که بتوانند راهکار‌های مناسب جهت خروج از وضعیت فعلی را پیدا کنند و پاسخگوی درخواست‌های به حق و منطقی ایران باشند، به تعبیری دیگر راه نجات برجام برای اروپایی‌ها بسته نیست و آن‌ها می‌توانند پاسخ‌های عملیاتی به خواسته‌های ایران دهند و این مسیر همکاری با ایران و حضور در برجام کماکان ادامه داشته باشد.

* نقش روسیه و چین به عنوان دو عضو دیگر باقی مانده در برجام چیست؟

روسیه و چین هم در کنار اروپایی‌ها از اعضای باقیمانده در برجام هستند و اعلام هم کرده اند که با تحریم‌های آمریکا همکاری نخواهند داشت و به دنبال این هستند که در مسائل مربوط به فروش نفت، درآمد‌های ارزی و مبادلات میان ایران با روسیه و چین به راهکار‌های معقول و واقعی دست پیدا کنند، بنابراین این دو کشور هم می‌توانند نقش عمده‌ای را در کنار اروپایی‌ها ایفا کنند.

Leave A Reply

Your email address will not be published.